اهرم در معاملات چیست؟ نحوه محاسبه (Leverage) و بررسی خطرات آن

اهرم یا Leverage یکی از مهم‌ترین مفاهیمی است که هر معامله‌گر بازارهای مالی، به‌ خصوص در فارکس و بازارهای دارای معاملات مارجین، باید قبل از استفاده عملی از آن به‌ درستی درک کند اهرم به معامله‌گر اجازه می‌دهد با سرمایه‌ای کمتر، موقعیتی با ارزش اسمی بزرگتر در بازار ایجاد کند. همین ویژگی باعث شده لوریج برای بسیاری از معامله‌گران جذاب باشد؛ اما دقیقاً همین‌جا یک سوءبرداشت مهم شکل می‌گیرد: اهرم به‌ خودی‌ خود سودآوری ایجاد نمی‌کند.

اهرم فقط اندازه موقعیتی را که می‌توانید با سرمایه خود کنترل کنید افزایش می‌دهد. در نتیجه، اگر مدیریت ریسک درستی نداشته باشید، همان ابزاری که قدرت معاملاتی شما را بیشتر می‌کند، می‌تواند سرعت زیان را نیز افزایش دهد بنابراین سؤال اصلی فقط این نیست که «اهرم در معاملات چیست؟» بلکه باید بدانید اهرم چگونه محاسبه می‌شود، چه رابطه‌ای با مارجین دارد، چگونه روی سود و زیان اثر می‌گذارد و چه زمانی استفاده از آن منطقی یا خطرناک است. در ادامه با آکادمی ورتکس همراه باشید.

اهرم در معاملات چیست؟

اهرم معاملاتی یا Leverage سازوکاری است که به معامله‌گر اجازه می‌دهد با استفاده از مقدار مشخصی سرمایه، موقعیتی با ارزش اسمی بزرگ‌ تر از سرمایه واقعی خود ایجاد کند برای مثال، فرض کنید یک کارگزاری اهرم 1:100 در اختیار شما قرار می‌دهد. این نسبت به این معناست که در سطح تئوری، با هر ۱ واحد سرمایه قابل استفاده، امکان کنترل موقعیتی تا ارزش ۱۰۰ واحد را دارید اگر ۱۰۰۰ دلار سرمایه داشته باشید و اهرم حساب شما 1:100 باشد، ظرفیت اسمی معامله شما می‌تواند تا:

۱۰۰۰ × ۱۰۰ = ۱۰۰,۰۰۰ دلار

اما این عدد به معنی آن نیست که باید با کل این ظرفیت وارد معامله شوید. این تفاوت بسیار مهم است:

اهرم حساب با حجم معامله یکی نیست ممکن است حساب شما اهرم 1:500 داشته باشد، اما تنها بخش کوچکی از ظرفیت آن را در معاملات استفاده کنید. در مقابل، ممکن است معامله‌گری با اهرم پایین‌ تر، به دلیل انتخاب حجم بسیار بزرگ، ریسک بیشتری متحمل شود پس در مدیریت ریسک باید میان سه مفهوم تفاوت قائل شوید:

• اهرم حساب
• حجم موقعیت معاملاتی
• میزان ریسک معامله

این سه مفهوم به هم مرتبط‌ اند، اما یکسان نیستند.

اهرم چگونه کار می‌کند؟

برای درک عملکرد لوریج بهتر است مفهوم Margin یا وجه تضمین را هم بشناسید مارجین بخشی از سرمایه موردنیاز برای باز کردن یک موقعیت معاملاتی است. هرچه اهرم بالاتر باشد، سرمایه اولیه مورد نیاز برای کنترل یک موقعیت مشخص کمتر می‌شود. مطالعه بیشتر

به‌ صورت ساده:

Margin Required = حجم اسمی معامله ÷ Leverage

فرض کنید می‌خواهید موقعیتی به ارزش ۱۰,۰۰۰ دلار ایجاد کنید اگر اهرم حساب شما 1:10 باشد:

۱۰,۰۰۰ ÷ ۱۰ = ۱,۰۰۰ دلار

مارجین موردنیاز خواهد بود اما اگر اهرم 1:100 باشد:

۱۰,۰۰۰ ÷ ۱۰۰ = ۱۰۰ دلار

مارجین موردنیاز می‌شود در نتیجه، اهرم بالاتر باعث می‌شود سرمایه کمتری برای باز کردن همان موقعیت لازم باشد اما این موضوع را نباید با کاهش ریسک اشتباه گرفت ارزش موقعیت همچنان ۱۰,۰۰۰ دلار است اگر بازار برخلاف جهت معامله حرکت کند، سود و زیان بر اساس اندازه موقعیت محاسبه می‌شود، نه صرفاً مبلغ مارجین اختصاص‌ یافته.

یک مثال ساده از اثر اهرم

فرض کنید ۱۰۰۰ دلار سرمایه دارید و می‌خواهید موقعیتی به ارزش ۱۰,۰۰۰ دلار باز کنید.

با اهرم 1:10، حدود ۱۰۰۰ دلار مارجین برای این موقعیت نیاز دارید.

با اهرم 1:100، حدود ۱۰۰ دلار مارجین کافی است.

اما اگر قیمت دارایی ۱ درصد برخلاف جهت معامله شما حرکت کند، زیان اسمی موقعیت تقریباً:

۱۰,۰۰۰ × ۱٪ = ۱۰۰ دلار

خواهد بود.

یعنی بدون توجه به اینکه مارجین اولیه شما ۱۰۰۰ دلار بوده یا ۱۰۰ دلار، اندازه موقعیت همچنان ۱۰,۰۰۰ دلار است اینجاست که مفهوم اصلی لوریج مشخص می‌شود:

اهرم باعث نمی‌شود بازار ریسک کمتری داشته باشد؛ فقط سرمایه موردنیاز برای کنترل یک موقعیت مشخص را کاهش می‌دهد.

نحوه محاسبه اهرم در معاملات

برای محاسبه نسبت اهرم استفاده‌ شده می‌توان از رابطه ساده زیر استفاده کرد:

Leverage = ارزش موقعیت ÷ سرمایه

برای مثال، اگر معامله‌گری با ۲۰۰۰ دلار سرمایه، موقعیتی به ارزش ۲۰,۰۰۰ دلار ایجاد کند:

۲۰,۰۰۰ ÷ ۲,۰۰۰ = ۱۰

بنابراین اهرم مؤثر استفاده‌شده برابر با 1:10 است این مفهوم با اهرم اعلام‌ شده توسط کارگزاری تفاوت دارد ممکن است کارگزاری اهرم 1:500 ارائه کند، اما اگر شما فقط موقعیتی معادل ۵ برابر سرمایه خود ایجاد کنید، اهرم مؤثر موقعیت شما 1:5 خواهد بود این موضوع برای معامله‌گر حرفه‌ای اهمیت زیادی دارد، چون اهرم قابل‌ استفاده با اهرم واقعاً استفاده‌ شده یکسان نیست.

تفاوت اهرم و مارجین چیست؟

یکی از اشتباهات رایج معامله‌گران تازه‌کار این است که اهرم و مارجین را دو مفهوم مستقل در نظر می‌گیرند در واقع این دو رابطه مستقیمی با یکدیگر دارند اهرم نسبت سرمایه شما به ارزش موقعیت معاملاتی را مشخص می‌کند. مارجین مقدار سرمایه‌ای است که برای باز نگه داشتن آن موقعیت کنار گذاشته می‌شود برای مثال، اگر اهرم 1:100 باشد، مارجین اولیه موردنیاز برای موقعیتی معادل ۱ درصد ارزش اسمی آن خواهد بود.

بنابراین:

اهرم	مارجین تقریبی موردنیاز
1:10	10٪
1:20	5٪
1:50	2٪
1:100	1٪
1:200	0.5٪
1:500	0.2٪

این جدول فقط رابطه ریاضی اهرم و مارجین را نشان می‌دهد و به معنی پیشنهاد استفاده از اهرم‌ های بالاتر نیست.

آیا اهرم بالا همیشه خطرناک است؟

نه به این شکل ساده خطر اصلی از اندازه موقعیت نسبت به سرمایه و میزان ریسک معامله ناشی می‌شود برای مثال، دو معامله‌گر هر دو حسابی با اهرم 1:500 دارند معامله‌گر اول با حجم بسیار محدود معامله می‌کند و برای هر معامله تنها ۱ درصد سرمایه خود را در معرض ریسک قرار می‌دهد معامله‌گر دوم تقریباً از تمام ظرفیت حساب استفاده می‌کند و حد ضرر مشخصی هم ندارد هر دو اهرم حساب یکسانی دارند، اما سطح ریسک آنها کاملاً متفاوت است.

بنابراین بهتر است به جای اینکه فقط بپرسید:

«اهرم چند باشد؟»

ابتدا این سؤال را مطرح کنید:

«برای این معامله دقیقاً چه مقدار از سرمایه‌ام در معرض ریسک قرار می‌گیرد؟»

این تغییر نگاه، یکی از مهم‌ ترین نقاط عطف در رشد آگاهانه معامله‌ گر است.

اهرم چگونه سود و زیان را بزرگ‌ تر می‌کند؟

اهرم به‌ طور مستقیم درصد حرکت بازار را تغییر نمی‌دهد. چیزی که اثر اهرم را محسوس می‌کند، امکان ایجاد موقعیت بزرگ‌ تر با سرمایه کمتر است فرض کنید سرمایه شما ۱۰۰۰ دلار است و یک موقعیت ۱۰,۰۰۰ دلاری ایجاد کرده‌اید اگر بازار ۲ درصد در جهت معامله شما حرکت کند:

۱۰,۰۰۰ × ۲٪ = ۲۰۰ دلار سود

یعنی بازدهی نسبت به سرمایه ۱۰۰۰ دلاری شما، ۲۰ درصد خواهد بود اما اگر بازار ۲ درصد برخلاف معامله حرکت کند:

۱۰,۰۰۰ × ۲٪ = ۲۰۰ دلار زیان

در این حالت نیز حدود ۲۰ درصد از سرمایه اولیه شما تحت تأثیر قرار گرفته است اگر معامله‌گر به‌ جای موقعیت ۱۰,۰۰۰ دلاری، موقعیتی ۵۰,۰۰۰ دلاری با همان سرمایه ایجاد کند، حرکت ۲ درصدی بازار می‌تواند به معنای ۱۰۰۰ دلار سود یا زیان باشد دراین حالت تنها با یک حرکت نسبتاً کوچک بازار، کل سرمایه اولیه در معرض تغییر قرار می‌گیرد این همان جایی است که استفاده بدون محاسبه از اهرم می‌تواند حساب معاملاتی را آسیب‌ پذیر کند.

رابطه اهرم با مدیریت ریسک

اهرم باید در چارچوب مدیریت ریسک دیده شود، نه به‌ عنوان یک ابزار مستقل برای افزایش سود یک سیستم معاملاتی حرفه‌ای قبل از ورود به معامله باید بتواند حداقل به این پرسش‌ها پاسخ دهد:

• نقطه ورود کجاست؟
• حد ضرر کجاست؟
• فاصله حد ضرر تا ورود چقدر است؟
• حجم مناسب معامله چقدر است؟
• در صورت فعال شدن حد ضرر، چند درصد سرمایه از دست می‌رود؟
• آیا نسبت ریسک به بازده معامله منطقی است؟
• آیا مجموع معاملات باز، ریسک بیش از حدی ایجاد می‌کند؟

در چنین ساختاری، اهرم در مرحله بعد قرار می‌گیرد.

یعنی ابتدا ریسک قابل‌ قبول مشخص می‌شود، سپس حجم معامله محاسبه می‌شود و در نهایت بررسی می‌کنیم که مارجین مورد نیاز با موجودی و شرایط حساب سازگار است یا خیر این رویکرد بسیار منطقی‌ تر از انتخاب یک اهرم بالا و سپس تلاش برای پیدا کردن معامله‌ای متناسب با آن است.

مدیریت ریسک چیست؟ | قدرت اصلی معامله‌گر

اهرم بالا چه خطراتی دارد؟

استفاده نادرست از لوریج می‌تواند چند خطر مهم ایجاد کند.

۱. بزرگ شدن زیان در موقعیت‌های بیش‌ازحد بزرگ

اگر معامله‌گر صرفاً به دلیل دسترسی به اهرم بالا، حجم معامله را افزایش دهد، حتی حرکت کوچک بازار می‌تواند زیان قابل‌ توجهی ایجاد کند.

۲. کاهش حاشیه امن حساب

وقتی بخش بزرگی از سرمایه یا مارجین حساب درگیر موقعیت‌ های باز باشد، فضای کمتری برای تحمل نوسانات بازار باقی می‌ماند.

۳. نزدیک شدن به Margin Call

اگر زیان معاملات باز افزایش پیدا کند و سطح مارجین حساب بیش از حد کاهش یابد، بسته به قوانین کارگزاری ممکن است معامله‌گر با هشدارهای مارجین یا حتی بسته شدن اجباری موقعیت‌ها مواجه شود.

۴. تصمیم‌گیری احساسی

اهرم بالا می‌تواند باعث شود معامله‌گر کوچک‌ترین نوسانات قیمت را بیش از اندازه جدی بگیرد. نتیجه ممکن است خروج زودهنگام، جابه‌جایی حد ضرر یا ورودهای هیجانی باشد.

۵. توهم قدرت معاملاتی

یکی از خطرناک‌ ترین اشتباهات این است که معامله‌گر تصور کند چون می‌تواند موقعیت بزرگی باز کند، پس سرمایه معاملاتی بزرگی در اختیار دارد.

ظرفیت معاملاتی با قدرت مالی واقعی یکسان نیست.

آیا اهرم بالا برای معامله‌گران تازه‌کار مناسب است؟

معیار اصلی نباید صرفاً بالا یا پایین بودن عدد اهرم باشد معامله‌گر تازه‌کار ابتدا باید سازوکار مارجین، حجم، ارزش هر حرکت قیمت و میزان زیان احتمالی را کاملاً درک کند اگر هنوز نمی‌توانید قبل از باز کردن معامله محاسبه کنید که:

«اگر حد ضرر من فعال شود، دقیقاً چند دلار یا چند درصد از حسابم را از دست می‌دهم؟»

مشکل اصلی شما کمبود اهرم نیست؛ مشکل، نبود یک ساختار مشخص برای مدیریت ریسک است در چنین شرایطی افزایش اهرم می‌تواند فقط پیچیدگی و آسیب‌ پذیری حساب را بیشتر کند.

چگونه اهرم مناسب معامله را انتخاب کنیم؟

هیچ عدد واحدی وجود ندارد که برای تمام معامله‌گران و تمام استراتژی‌ها بهترین باشد اهرم مناسب به عواملی مانند این موارد وابسته است:

• اندازه حساب
• نوع بازار
• نوسان دارایی
• حجم موقعیت
• فاصله حد ضرر
• درصد ریسک مجاز
• تعداد معاملات هم‌ زمان
• قوانین کارگزاری
• استراتژی معاملاتی

به همین دلیل بهتر است به جای تعیین یک عدد ثابت برای اهرم، ابتدا حجم معامله بر اساس ریسک تعیین شود فرض کنید سرمایه شما ۲۰۰۰ دلار است و تصمیم گرفته‌ اید در هر معامله حداکثر ۱ درصد سرمایه را در معرض زیان قرار دهید.

حداکثر زیان مجاز شما:

۲۰۰۰ × ۱٪ = ۲۰ دلار

است حالا باید با توجه به فاصله ورود تا حد ضرر و ارزش هر واحد حرکت قیمت، حجم مناسب معامله محاسبه شود در این روش، اهرم تبدیل به ابزار اجرایی می‌شود، نه عامل تعیین‌کننده ریسک.

اشتباهات رایج درباره اهرم

چند تصور اشتباه درباره لوریج در میان معامله‌گران تازه‌کار بسیار رایج است:

«هرچه اهرم بیشتر باشد، سود من بیشتر می‌شود.»

خیر. اهرم ظرفیت ایجاد موقعیت بزرگ‌تر را افزایش می‌دهد؛ سود و زیان نهایی به اندازه موقعیت و حرکت بازار وابسته است.

«اگر فقط مقدار کمی مارجین گذاشته باشم، پس ریسک کمی دارم.»

خیر. اندازه واقعی موقعیت را باید بررسی کنید، نه فقط مارجین موردنیاز را.

«اهرم 1:500 یعنی باید با ۵۰۰ برابر سرمایه معامله کنم.»

خیر. این عدد حداکثر نسبت اهرم ارائه‌شده را نشان می‌دهد، نه حجمی که الزاماً باید استفاده کنید.

«اهرم بالا همیشه بد است.»

این هم دقیق نیست. مسئله اصلی، نحوه استفاده از اهرم، اندازه موقعیت و ساختار مدیریت ریسک است.

قبل از استفاده از لوریج چه چیزی را محاسبه کنیم؟

قبل از باز کردن هر معامله، این محاسبات را انجام دهید:

1. سرمایه قابل معامله را مشخص کنید.
2. درصد ریسک مجاز را تعیین کنید.
3. حداکثر زیان دلاری معامله را محاسبه کنید.
4. نقطه ورود و حد ضرر را مشخص کنید.
5. حجم معامله را بر اساس فاصله حد ضرر تعیین کنید.
6. مارجین موردنیاز را بررسی کنید.
7. مجموع ریسک معاملات باز را محاسبه کنید.
8. سپس بررسی کنید که اهرم حساب برای اجرای این موقعیت کافی است یا خیر.

این ترتیب اهمیت زیادی دارد.

اهرم نباید تعیین کند چقدر ریسک کنید؛ مدیریت ریسک باید تعیین کند چه حجمی معامله کنید.

جمع‌بندی

اهرم در معاملات ابزاری است که به معامله‌گر اجازه می‌دهد با سرمایه کمتر، موقعیتی با ارزش اسمی بزرگ‌ تر ایجاد کند. این ویژگی می‌تواند استفاده از سرمایه را کارآمدتر کند، اما در صورت استفاده نادرست، ریسک زیان و فشار بر حساب را نیز افزایش می‌دهد مهم‌ترین نکته این است که اهرم، مدیریت ریسک نیست.

ممکن است دو معامله‌گر با یک اهرم یکسان، نتایج کاملاً متفاوتی داشته باشند؛ چون حجم معامله، حد ضرر، میزان سرمایه درگیر و نظم آنها متفاوت است بنابراین معامله‌گر حرفه‌ای ابتدا ساختار معامله را مشخص می‌کند، سپس میزان ریسک را محاسبه می‌کند و بعد از آن به سراغ اهرم و مارجین می‌ رود اگر قرار است از لوریج استفاده کنید، هدف نباید «بیشترین قدرت معاملاتی» باشد. هدف باید ایجاد قدرت کنترل‌ شده و قابل‌ محاسبه باشد. در بازارهای مالی، قدرت زمانی ارزش دارد که تحت کنترل باشد.

منابع:

forex.com | trading view

سوالات متداول (FAQs)