مقالات آموزشی ورتکس
لیکویید شدن در معاملات چیست؟ بررسی دلایل اصلی و راه‌های جلوگیری از آن
در معاملات اهرمی، معامله گر می تواند با استفاده از سرمایه ای کمتر، موقعیتی بزرگ تر از موجودی واقعی حساب خود ایجاد کند. این قابلیت اگرچه امکان استفاده بهتر از سرمایه را فراهم می کند، اما در صورت حرکت قیمت برخلاف موقعیت معاملاتی، زیان را نیز سریع تر افزایش می دهد. لیکویید شدن در معاملات زمانی اهمیت پیدا می کند که زیان یک پوزیشن به اندازه‌ای برسد که سرمایه یا مارجین باقی مانده دیگر برای حفظ آن کافی نباشد و سیستم معاملاتی برای کنترل ریسک، موقعیت را به صورت اجباری ببندد. این اتفاق معمولاً نتیجه یک عامل منفرد نیست.
استفاده بیش از حد از اهرم، حجم نامتناسب معامله، کاهش Equity، نوسان شدید بازار و نادیده گرفتن اصول مدیریت ریسک می‌توانند فاصله حساب را تا نقطه لیکویید شدن کاهش دهند.
در ادامه این مقاله ازآکادمی آموزش بازار های مالی ورتکس بررسی می کنیم لیکویید شدن چگونه اتفاق می افتد، چه عواملی احتمال آن را افزایش می دهند و معامله گر چگونه می تواند این ریسک را کنترل کند.
لیکویید شدن در معاملات چیست؟
لیکویید شدن در معاملات به بسته شدن اجباری یک موقعیت معاملاتی توسط صرافی یا بروکر گفته می شود؛ وضعیتی که معمولاً زمانی رخ می دهد که سرمایه باقی مانده حساب برای پوشش الزامات مارجین کافی نباشد. در معاملات اهرمی، معامله گر تنها بخشی از ارزش موقعیت را به عنوان مارجین تأمین می کند و بخش بزرگ تر موقعیت با استفاده از اهرم ایجاد می‌شود.
اگر بازار در خلاف جهت معامله حرکت کند، زیان تحقق نیافته افزایش پیدا می کند و Equity حساب کاهش می یابد. زمانی که مارجین باقی مانده به محدوده تعیین شده توسط پلتفرم برسد، سیستم می‌تواند بخشی یا تمام موقعیت را ببندد. Liquidation را می توان بسته شدن خودکار پوزیشن های اهرمی زمانی توضیح داد که مارجین باقی مانده به کمتر از مارجین نگهداری موردنیاز برسد.
البته این نکته رو هم باید در نظر بگیرید آستانه ها و نحوه اجرای این فرآیند در بروکرها و صرافی های مختلف یکسان نیست و باید قوانین پلتفرم موردنظر را بررسی کرد.
لیکویید شدن در معاملات چگونه اتفاق می افتد؟
برای درک این فرآیند، باید رابطه میان قیمت، اهرم، مارجین و Equity را در نظر گرفت. فرض کنید معامله گری با سرمایه ۱۰۰۰ دلار و اهرم ۱۰ برابری، موقعیتی به ارزش ۱۰ هزار دلار باز می کند. در این حالت، حرکت قیمت اثر بسیار بیشتری بر سرمایه معامله گر دارد؛ زیرا ارزش موقعیت نسبت به سرمایه اولیه بزرگ تر است. اگر قیمت در جهت مخالف معامله حرکت کند، زیان پوزیشن از سرمایه حساب کم می شود. با افزایش زیان، Equity کاهش پیدا می کند و فاصله معامله گر با حداقل مارجین موردنیاز کمتر می شود.
در یک نقطه، اگر سرمایه قابل استفاده برای حفظ موقعیت کافی نباشد، سیستم می تواند فرآیند بستن اجباری را آغاز کند. این فرآیند برای جلوگیری از آن طراحی شده است که زیان یک موقعیت اهرمی از میزان سرمایه قابل پشتیبانی حساب فراتر برود.
تفاوت لیکویید شدن با مارجین کال چیست؟
کال مارجین و لیکویید شدن در معاملات دو مفهوم مرتبط اما یکسان نیستند. Margin Call معمولاً به مرحله ای اشاره دارد که حساب به محدوده ای از کمبود مارجین رسیده و معامله گر باید برای کاهش ریسک، اقدام لازم را انجام دهد. لیکویید شدن مرحله ای است که سیستم به دلیل ناکافی بودن مارجین، موقعیت را به صورت اجباری می بندد.
در توضیح تفاوت این دو مفهوم، مارجین کال را یک هشدار و Liquidation را مرحله اجرای اجباری بستن موقعیت می توان توصیف کرد. فاصله زمانی میان این دو مرحله در شرایط اهرمی و نوسان شدید بازار می تواند کوتاه باشد. به همین دلیل، معامله گر نباید منتظر رسیدن حساب به محدوده هشدار بماند. کنترل ریسک باید قبل از نزدیک شدن به این مرحله انجام شود.
مهم ترین دلایل لیکویید شدن
دلایل مختلفی می توانند حساب معاملاتی را به محدوده خطر و در نهایت به لیکویید شدن در معاملات نزدیک کنند. در بسیاری از مواقع، مشکل فقط به یک معامله زیان ده مربوط نمی شود، بلکه نحوه استفاده از سرمایه، میزان اهرم و حجم معاملات نیز نقش مهمی دارند. زمانی که معامله گر بدون توجه به ظرفیت حساب، ریسک زیادی در یک یا چند موقعیت باز می کند، حتی یک حرکت شدید بازار می تواند فشار قابل توجهی به موجودی وارد کند.
به همین دلیل، شناخت عوامل مؤثر بر افزایش ریسک و کنترل آن‌ها بخش مهمی از مدیریت سرمایه در معاملات است.
استفاده بیش از حد از اهرم
اهرم به معامله گر اجازه می دهد با سرمایه اولیه کمتر، موقعیتی با ارزش بزرگ تر ایجاد کند. همین ویژگی باعث می‌شود تغییرات کوچک قیمت، اثر بیشتری روی سود و زیان حساب داشته باشند. شکل زمانی ایجاد می شود که معامله گر از اهرمی استفاده کند که با اندازه حساب و میزان تحمل ریسک او تناسب ندارد. در چنین شرایطی، حتی حرکت نسبتاً محدود بازار در جهت مخالف می‌تواند Equity را به سرعت کاهش دهد.
باز کردن معامله با حجم نامتناسب
حجم معامله باید با سرمایه حساب و میزان ریسکی که معامله گر می تواند تحمل کند هماهنگ باشد. باز کردن موقعیت های بسیار بزرگ، حتی در صورتی که تحلیل اولیه درست به نظر برسد، فضای کمی برای تحمل نوسانات بازار باقی می گذارد. اگر حجم معامله بیش از ظرفیت حساب باشد، یک حرکت شدید قیمت می تواند زیان بزرگی ایجاد کند. بنابراین تعیین حجم مناسب یکی از مهم ترین اقداماتی است که می تواند فاصله حساب را از محدوده لیکوییدیشن افزایش دهد.
نداشتن حد ضرر
حد ضرر یکی از ابزارهایی است که به معامله گر کمک می کند زیان یک موقعیت را در محدوده مشخصی کنترل کند. نبودن برنامه مشخص برای خروج می تواند باعث شود معامله گر در زمان افزایش زیان، تصمیم گیری را به تعویق بیندازد. اگر بازار همچنان برخلاف موقعیت حرکت کند، زیان شناور افزایش یافته و فشار بیشتری بر Equity وارد می‌شود. استفاده منطقی از حد ضرر در کنار یک استراتژی خروج از معامله می‌تواند به کنترل این ریسک کمک کند.
میانگین کم کردن بدون برنامه
اضافه کردن حجم به معامله زیان ده همیشه به معنای مدیریت بهتر موقعیت نیست. اگر معامله گر بدون تعیین محدوده مشخص، صرفاً با هدف جبران ضرر به خرید یا فروش بیشتر ادامه دهد، اندازه موقعیت بزرگ تر شده و ریسک حساب افزایش پیدا می‌کند.
در چنین شرایطی، اگر روند مخالف ادامه پیدا کند، زیان نه تنها کاهش پیدا نمی‌کند، بلکه می تواند با سرعت بیشتری افزایش یابد. میانگین کم کردن باید تنها در صورت وجود یک برنامه مشخص، سناریوی خروج و کنترل ریسک انجام شود.
چند معامله هم جهت و همبسته
گاهی معامله گر تصور می کند با باز کردن چند معامله مختلف، ریسک خود را بین چند موقعیت تقسیم کرده است؛ اما اگر این معاملات به یکدیگر وابستگی زیادی داشته باشند، در واقع ممکن است همه آن‌ها تحت تأثیر یک عامل مشترک قرار بگیرند.
برای مثال، چند موقعیت مرتبط با یک ارز یا دارایی مشابه ممکن است هم زمان در یک جهت حرکت کنند. در این حالت، یک حرکت شدید بازار می تواند به طور هم زمان چند معامله را وارد زیان کند و فشار زیادی بر حساب وارد شود.
نوسان شدید چه تأثیری بر ریسک لیکویید شدن دارد؟
نوسان شدید بازار یکی از عواملی است که می‌تواند در مدت کوتاهی وضعیت یک حساب معاملاتی را تغییر دهد. انتشار اخبار مهم اقتصادی، تغییرات ناگهانی نقدینگی یا حرکت های شدید قیمت ممکن است باعث شود زیان یک موقعیت سریع تر از حالت عادی افزایش پیدا کند.
این موضوع در معاملات اهرمی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا اهرم باعث می شود تغییرات قیمت اثر بزرگ تری بر سرمایه معامله گر داشته باشند. در برخی بازارها نیز نحوه محاسبه قیمت مرجع برای تعیین وضعیت موقعیت می‌تواند در زمان نوسانات شدید اهمیت پیدا کند. برخی معاملات، مفهوم Mark Price را به عنوان یکی از مؤلفه های مرتبط با ارزیابی موقعیت می توان توضیح داد.
به همین دلیل، معامله گر نباید تنها به حرکت معمول قیمت توجه کند و باید احتمال وقوع نوسانات غیرمنتظره را نیز در اندازه موقعیت خود در نظر بگیرد.
نقش Equity و Margin Level در مدیریت ریسک
برای کنترل ریسک لیکوییدیشن، تنها نگاه کردن به موجودی اولیه حساب کافی نیست. Equity ارزش لحظه ای حساب را با در نظر گرفتن سود و زیان معاملات باز نشان می دهد و می تواند با تغییر قیمت دارایی ها دائماً تغییر کند.
Margin Level نیز نسبت میان Equity و مارجین استفاده شده را نشان می دهد و یکی از شاخص هایی است که برای ارزیابی وضعیت حساب کاربرد دارد. هرچه زیان معاملات بیشتر شود و Equity کاهش پیدا کند، Margin Level نیز می تواند کاهش یابد. درک این شاخص ها به معامله گر کمک می کند پیش از رسیدن حساب به شرایط بحرانی، میزان ریسک را کاهش دهد و در صورت نیاز بخشی از موقعیت ها را ببندد یا حجم معاملات را تعدیل کند.
چگونه ریسک لیکویید شدن را کاهش دهیم؟
کاهش احتمال لیکویید شدن در معاملات بیشتر از آنکه به پیش بینی دقیق حرکت بعدی بازار وابسته باشد، به نحوه مدیریت سرمایه و کنترل اندازه معاملات مربوط است. استفاده از حجم منطقی، تعیین حد ضرر، اجتناب از اهرم بیش از حد و نگه داشتن بخشی از سرمایه به عنوان حاشیه امن می تواند فشار وارد شده به حساب را کاهش دهد.
همچنین بهتر است معامله گر قبل از ورود، بدترین سناریوی منطقی را در نظر بگیرد. بررسی مدیریت ریسک و توجه به مدیریت سرمایه در نوسان بازار می تواند کمک کند اندازه موقعیت ها متناسب با شرایط بازار انتخاب شوند.
نکته مهم این است که هدف مدیریت ریسک، حذف کامل زیان نیست؛ بلکه جلوگیری از تبدیل یک زیان قابل کنترل به آسیبی است که ادامه فعالیت معاملاتی را با مشکل مواجه کند.
نقش روانشناسی در جلوگیری از لیکویید شدن
بخش قابل توجهی از تصمیم های پرریسک زمانی اتفاق می افتند که معامله گر تحت تأثیر ترس، طمع یا تمایل به جبران سریع زیان قرار دارد. بعد از یک معامله ناموفق، ممکن است فرد برای جبران ضرر، حجم معامله بعدی را افزایش دهد یا بدون داشتن شرایط مناسب دوباره وارد بازار شود.
این رفتارها می توانند یک چرخه خطرناک ایجاد کنند؛ زیرا هر تصمیم احساسی ممکن است میزان ریسک حساب را بیشتر کند. توجه به روانشناسی مدیریت ریسک کمک می کند معامله گر قبل از تصمیم گیری، فاصله میان احساس لحظه‌ای و برنامه معاملاتی خود را حفظ کند.
داشتن قوانین مشخص برای ورود، خروج، حجم معامله و میزان زیان روزانه می‌تواند تصمیم گیری را از حالت احساسی دورتر کند.
آیا لیکویید شدن فقط در بازار ارز دیجیتال اتفاق می‌افتد؟
خیر. مفهوم لیکوییدیشن به معاملات اهرمی محدود به یک بازار خاص نیست و در بازارهایی که معامله گر می تواند با استفاده از مارجین و اهرم موقعیت ایجاد کند نیز دیده می‌شود. با این حال، سازوکار دقیق آن می‌تواند بین بازارها، بروکرها و صرافی‌ها متفاوت باشد.
برای مثال، شرایط بسته شدن اجباری موقعیت در معاملات فارکس ممکن است با سازوکار یک صرافی ارز دیجیتال یکسان نباشد. بنابراین هنگام معامله با اهرم، باید قوانین همان پلتفرم درباره مارجین، مارجین کال و لیکوییدیشن بررسی شود.
یک مثال ساده از لیکویید شدن در معاملات
فرض کنید معامله گری ۱۰۰۰ دلار سرمایه دارد و با استفاده از اهرم، موقعیتی بسیار بزرگ تر از سرمایه اولیه خود باز می کند. اگر قیمت دارایی برخلاف جهت معامله حرکت کند، زیان ایجاد شده می تواند بخش زیادی از Equity را مصرف کند.
اگر معامله گر برای چنین حرکتی فضای کافی در حساب خود نداشته باشد، Margin Level کاهش پیدا می کند. با ادامه حرکت نامطلوب بازار، ممکن است حساب به سطحی برسد که سیستم برای کنترل زیان، موقعیت را به صورت اجباری ببندد. این مثال نشان می دهد که مسئله اصلی فقط پیش بینی جهت بازار نیست؛ اندازه موقعیت و میزان ریسکی که معامله گر در برابر نوسانات پذیرفته نیز اهمیت زیادی دارد.
نتیجه گیری
لیکویید شدن در معاملات معمولاً زمانی رخ می دهد که زیان موقعیت های باز باعث شود سرمایه قابل استفاده برای حفظ معاملات کافی نباشد. استفاده بیش از حد از اهرم، حجم نامتناسب، نداشتن برنامه خروج، میانگین کم کردن بدون برنامه و قرار گرفتن هم زمان در چند موقعیت همبسته می توانند ریسک این اتفاق را افزایش دهند.
برای کاهش این ریسک، معامله گر باید پیش از ورود به بازار اندازه موقعیت، میزان زیان قابل تحمل و شرایط خروج را مشخص کند. استفاده اصولی از اهرم و توجه مداوم به وضعیت Equity و Margin Level نیز اهمیت زیادی دارد. اگر می خواهید مدیریت ریسک و سرمایه را به شکل اصولی تر یاد بگیرید و تصمیم های معاملاتی خود را بر اساس یک چارچوب مشخص پیش ببرید، می توانید آموزش های ورتکس را بررسی کنید.
منابع:
سوالات متداول(FAQ)
لیکویید شدن در معاملات یعنی چه؟
به بسته شدن اجباری یک یا چند موقعیت معاملاتی در شرایطی گفته می شود که سرمایه حساب برای حفظ موقعیت ها کافی نباشد.
آیا استفاده از اهرم باعث لیکویید شدن می‌شود؟
اهرم به خودی خود باعث لیکویید شدن نمی شود، اما استفاده بیش از حد از آن می تواند اندازه موقعیت و در نتیجه سرعت افزایش زیان را بیشتر کند.
تفاوت مارجین کال و لیکویید شدن چیست؟
مارجین کال معمولاً به شرایطی اشاره دارد که حساب به محدوده هشدار مارجین نزدیک شده است، در حالی که لیکویید شدن به بسته شدن اجباری موقعیت ها مربوط می شود.
چگونه احتمال لیکویید شدن را کاهش دهیم؟
استفاده از حجم مناسب، کنترل اهرم، تعیین حد ضرر، داشتن سرمایه کافی و بررسی مداوم وضعیت مارجین حساب از روش های مهم برای کاهش این ریسک هستند.
